BOQ คืออะไร?
ใบแจงรายการปริมาณงาน หรือ BOQ (Bill of Quantities) คือเอกสารที่ระบุ ชนิด จำนวน และหน่วย ของวัสดุและงานทุกรายการที่ต้องใช้ในการก่อสร้าง ตามมาตรฐาน มยผ. 1101.1-52 ของกรมโยธาธิการและผังเมือง BOQ เป็นเอกสารมาตรฐานที่ใช้ในงานก่อสร้างของภาครัฐทุกโครงการ
ถ้าจะเปรียบให้เข้าใจง่าย: แบบก่อสร้าง = แปลนบ้าน, BOQ = รายการวัสดุที่ต้องซื้อ คุณต้องมีทั้งสองอย่างก่อนจึงจะประมาณราคาได้
BOQ ≠ ประมาณราคา BOQ คือ "สิ่งที่ต้องใช้" (ปริมาณ) ประมาณราคาคือ "เงินที่ต้องจ่าย" (BOQ × ราคาต่อหน่วย) ต้องทำ BOQ ก่อนเสมอ
BOQ มีส่วนประกอบอะไรบ้าง?
BOQ มาตรฐานสำหรับบ้านพักอาศัยมักแบ่งเป็นหมวดงานดังนี้:
| หมวดงาน | ตัวอย่างรายการ | หน่วย |
|---|---|---|
| งานดิน/ฐานราก | ขุดดิน ถมดิน คอนกรีตหยาบ | ม.³ |
| งานโครงสร้าง | เสา คาน พื้น คอนกรีต เหล็ก | ม.³ / กก. |
| งานก่ออิฐ | ก่ออิฐมวลเบา มอก. / อิฐมอญ | ม.² |
| งานฉาบปูน | ฉาบผนัง ฉาบเพดาน | ม.² |
| งานหลังคา | โครงเหล็กหลังคา กระเบื้อง | ม.² / กก. |
| งานประตูหน้าต่าง | บาน วงกบ มือจับ | ชุด / บาน |
| งานระบบไฟฟ้า | สายไฟ ท่อร้อยสาย เต้ารับ | ม. / จุด |
| งานระบบประปา | ท่อน้ำ ข้อต่อ อุปกรณ์สุขภัณฑ์ | ม. / ชิ้น |
| งานทาสี | สีรองพื้น สีทับหน้า | ม.² |
ทำไมเจ้าของบ้านต้องรู้เรื่อง BOQ?
เจ้าของบ้านที่ไม่มี BOQ มักประสบปัญหาเหล่านี้:
- ไม่รู้ว่าถูกชาร์จเกิน: ผู้รับเหมาเสนอราคาเหมาก้อน คุณไม่มีทางรู้ว่าคิดอย่างไร
- งบบานปลาย: ไม่มีเอกสารอ้างอิง เมื่องานเปลี่ยนก็ต้องจ่ายตามที่บอก
- เปรียบเทียบผู้รับเหมาไม่ได้: ผู้รับเหมา 3 รายเสนอราคาต่างกัน แต่ไม่รู้ว่าทำงานเหมือนกันหรือเปล่า
- วัสดุหายกลางทาง: ไม่รู้ว่าของหมดจริงหรือถูกนำออกไป
ตัวเลขที่น่าสนใจ: จากการศึกษาของ Royal Institution of Chartered Surveyors (RICS) พบว่าโครงการก่อสร้างที่มี BOQ ที่ดีเบี่ยงเบนงบประมาณน้อยกว่าโครงการที่ไม่มี BOQ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
วิธีเริ่มทำ BOQ เบื้องต้น
สำหรับบ้านพักอาศัยทั่วไป ขั้นตอนการทำ BOQ เบื้องต้น:
- เตรียมแบบก่อสร้างให้ครบ — ต้องมีแบบสถาปัตยกรรม โครงสร้าง และระบบครบก่อน
- แบ่งงานเป็นหมวด — ตามตารางข้างต้น หรือตามมาตรฐาน มยผ. 1101.1
- ถอดปริมาณแต่ละรายการ (Quantity Take-Off) — วัดจากแบบและคำนวณปริมาณวัสดุ
- ระบุหน่วยและสเปควัสดุ — เช่น อิฐมวลเบา มอก. 1505 ขนาด 20×40×10 ซม.
- ใส่ราคาต่อหน่วย เพื่อได้ประมาณราคา
ถอดปริมาณ (Quantity Take-Off) คืออะไร?
การถอดปริมาณ (Quantity Take-Off หรือ QTO) คือกระบวนการนับและวัดปริมาณงานจากแบบก่อสร้าง เป็นหัวใจของการทำ BOQ กรมโยธาธิการและผังเมืองกำหนดมาตรฐานการถอดปริมาณงานก่อสร้างไว้ใน มยผ. 1101.1-52 เพื่อให้การเปรียบเทียบราคาระหว่างผู้รับเหมามีฐานเดียวกัน
ตัวอย่างการถอดปริมาณ (ผนังก่ออิฐ):
| รายการ | ขนาด (ม.) | จำนวน | ปริมาณ (ม.²) |
|---|---|---|---|
| ผนังห้องนั่งเล่น | 4.0 × 2.7 | 2 ด้าน | 21.6 |
| หัก ประตู 0.9×2.1 | 0.9 × 2.1 | 1 บาน | -1.89 |
| หัก หน้าต่าง 1.2×1.2 | 1.2 × 1.2 | 2 บาน | -2.88 |
| ยอดสุทธิ | 16.83 ม.² |
BOQ กับ fill-my-BOQ และ ezBOQ ของ nsquare
nsquare พัฒนาเครื่องมือ 2 ตัวเพื่อช่วยงาน BOQ:
- fill-my-BOQ — ค้นหาราคาวัสดุก่อสร้างจากร้านค้าจริง ช่วยเติมราคาใน BOQ ได้แม่นยำ
- ezBOQ — ซอฟต์แวร์จัดการ BOQ ครบวงจร ถอดปริมาณ ประมาณราคา ส่งออกเป็น Excel/PDF
คำถามที่พบบ่อย
BOQ คืออะไร?
BOQ หรือ Bill of Quantities คือรายการปริมาณวัสดุและงานทุกรายการในการก่อสร้าง ระบุชนิด จำนวน และหน่วย ใช้ขอราคาจากผู้รับเหมาและควบคุมต้นทุน
BOQ ต่างจากประมาณราคาอย่างไร?
BOQ คือ "รายการสิ่งที่ต้องใช้" ส่วนประมาณราคาคือการนำ BOQ มาคูณกับราคาต่อหน่วยเพื่อได้ยอดรวมเงิน ทำ BOQ ก่อน แล้วจึงประมาณราคาได้
ใครเป็นคนทำ BOQ?
โดยทั่วไปทำโดย Quantity Surveyor (QS) หรือวิศวกรประมาณราคา ในโครงการเล็กสถาปนิกหรือผู้รับเหมาอาจทำเอง ปัจจุบันซอฟต์แวร์อย่าง ezBOQ ช่วยให้เจ้าของบ้านทั่วไปทำ BOQ เบื้องต้นได้ด้วยตัวเอง
แหล่งอ้างอิง
- กรมโยธาธิการและผังเมือง (2552). มาตรฐานงานช่าง มยผ. 1101.1-52: มาตรฐานการถอดแบบปริมาณงานก่อสร้าง. กระทรวงมหาดไทย.
- กรมโยธาธิการและผังเมือง (2566). หลักเกณฑ์การคำนวณราคากลางงานก่อสร้างอาคาร. กระทรวงมหาดไทย.
- กรมบัญชีกลาง (2566). หลักเกณฑ์การคำนวณราคากลางงานก่อสร้างของทางราชการ. กระทรวงการคลัง.
- Royal Institution of Chartered Surveyors (RICS) (2020). New Rules of Measurement (NRM2): Detailed Measurement for Building Works. RICS, London.
- RICS (2012). Standard Method of Measurement of Building Works (SMM7). RICS.
- วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท.) (2561). คู่มือการประมาณราคางานก่อสร้าง.
- สมาคมประมาณราคาก่อสร้างแห่งประเทศไทย (2564). มาตรฐานการถอดปริมาณงานก่อสร้างในประเทศไทย.
- Seeley, I.H. (1997). Quantity Surveying Practice (2nd ed.). Palgrave Macmillan.
- Ashworth, A. & Perera, S. (2015). Cost Studies of Buildings (6th ed.). Routledge.
- กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน (2566). มาตรฐานฝีมือแรงงานแห่งชาติ สาขาช่างก่อสร้าง. กระทรวงแรงงาน.
- อาคม จันทสุวรรณ (2558). การประมาณราคาก่อสร้างในประเทศไทย. สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
- มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 1505-2541: อิฐมวลเบา. สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม.
- กรมบัญชีกลาง (2569). ราคาวัสดุก่อสร้าง ไตรมาส 1/2569. กระทรวงการคลัง.
- สมาคมอุตสาหกรรมก่อสร้างไทย (2568). รายงานสภาวะอุตสาหกรรมก่อสร้าง ปี 2568.
- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภาควิชาสถาปัตยกรรมศาสตร์ (2562). การจัดการต้นทุนโครงการก่อสร้าง.