วิธีถอด BOQ บ้าน 2 ชั้น

BOQ คืออะไร ทำไมบ้าน 2 ชั้นต้องมี BOQ

BOQ (Bill of Quantities) คือเอกสารสรุปรายการปริมาณงานและวัสดุทั้งหมดที่ใช้ในโครงการก่อสร้าง โดยแยกเป็นหมวดหมู่ตาม discipline ทางวิศวกรรม เพื่อให้สามารถคำนวณต้นทุน จัดทำใบเสนอราคา และควบคุมงบประมาณได้อย่างแม่นยำ

สำหรับ บ้านพักอาศัย 2 ชั้น ซึ่งเป็นประเภทอาคารที่นิยมสร้างมากที่สุดในประเทศไทย การทำ BOQ ถือเป็นขั้นตอนสำคัญที่ขาดไม่ได้ เพราะบ้าน 2 ชั้นมีความซับซ้อนมากกว่าบ้านชั้นเดียวในหลายจุด ได้แก่

• โครงสร้างรับน้ำหนักเพิ่ม — ฐานรากและเสาต้องรับน้ำหนักชั้น 2 จึงมีขนาดใหญ่ขึ้นและใช้เหล็กเสริมมากขึ้น
• มีพื้นชั้น 2 (Slab) — ต้องคำนวณปริมาณคอนกรีต เหล็ก และไม้แบบของพื้นเพิ่มอีก 1 ชั้น
• บันได — มีรายการงานเฉพาะที่ต้องถอดแยกทั้งโครงสร้างและงานตกแต่ง
• ระบบ MEP ซับซ้อนขึ้น — ท่อน้ำ สายไฟต้องเดินขึ้นชั้น 2 ทำให้ปริมาณวัสดุเพิ่มขึ้น

วิศวกรที่มีประสบการณ์จะบอกตรงกันว่า การทำ BOQ ที่ดีตั้งแต่ต้นจะช่วยลดปัญหา "ขอเพิ่มงาน" ระหว่างก่อสร้าง ซึ่งเป็นสาเหตุหลักของการบานปลายด้านงบประมาณ

หมวดงานหลักใน BOQ บ้าน 2 ชั้น

BOQ ของบ้าน 2 ชั้น แบ่งออกเป็น 4 หมวดหลัก (discipline) ตามมาตรฐานวิศวกรรมที่ใช้กันทั่วไปในประเทศไทย ดังนี้

งานโครงสร้าง (ST) — หมวดที่ต้นทุนสูงสุด

งานโครงสร้างมักคิดเป็น 30-40% ของต้นทุนก่อสร้างทั้งหมด สำหรับบ้าน 2 ชั้นจะมีรายการหลักดังนี้

• เสาเข็ม — บ้าน 2 ชั้นทั่วไปใช้เสาเข็มตอก ขนาด I-0.22×0.22 ม. ยาว 12-18 ม. จำนวนต้นขึ้นอยู่กับจำนวนฐานราก (ปกติ 3-4 ต้น/ฐาน)
• ฐานราก — แบบแผ่ (Footing) ขนาดตั้งแต่ 1.0×1.0 ม. ถึง 2.0×2.0 ม. ความลึก 0.25-0.40 ม. ถอดปริมาณคอนกรีต เหล็ก และไม้แบบแยก
• คานคอดิน (Ground Beam) — ขนาดทั่วไป 0.20×0.40 ม. เป็นคานที่รับผนังชั้น 1 ทั้งหมด
• เสา — ขนาด 0.20×0.20 ม. หรือ 0.20×0.30 ม. สูงจากพื้นถึงท้องคาน (ปกติ 2.7-3.0 ม./ชั้น)
• คาน — ขนาดทั่วไป 0.15×0.30 ม. ถึง 0.20×0.50 ม. ยาวตาม span
• พื้น (Slab) — ความหนา 0.10-0.12 ม. ถอดเป็นพื้นที่ (ตร.ม.) แล้วคำนวณปริมาณคอนกรีตและเหล็ก
• บันได — คอนกรีตเสริมเหล็ก ความกว้างปกติ 0.90-1.00 ม. ถอดแยกเป็นรายการเฉพาะ

งานสถาปัตยกรรม (AR) — หมวดที่รายการมากที่สุด

งานสถาปัตย์จะมีจำนวนรายการมากที่สุดใน BOQ เพราะครอบคลุมงานตกแต่งทั้งภายในและภายนอกอาคาร

• ก่อผนัง — อิฐมวลเบา (7 ซม. ผนังในอาคาร / 10 ซม. ผนังนอกอาคาร) คิดเป็น ตร.ม. หักลบช่องเปิดประตู-หน้าต่าง
• ฉาบปูน — ทั้ง 2 ด้านของผนัง ความหนาฉาบ 1.5-2.0 ซม. คิดเป็น ตร.ม.
• ปูกระเบื้อง — พื้น: 60×60 ซม. หรือ 80×80 ซม. / ผนังห้องน้ำ: 30×60 ซม. คิดเป็น ตร.ม. (รวม wastage 5-10%)
• ฝ้าเพดาน — ฝ้าฉาบเรียบ (ห้องทั่วไป) / ฝ้า TBar (ห้องน้ำ, ระเบียง) คิดเป็น ตร.ม.
• งานสี — สีรองพื้น + สีทับหน้า 2 ชั้น ทั้งภายในและภายนอก คิดเป็น ตร.ม.
• ประตู-หน้าต่าง — นับเป็น ชุด (รวมวงกบ บานเปิด/บานเลื่อน อุปกรณ์)
• หลังคา — โครงหลังคาเหล็ก + กระเบื้องลอนคู่/เมทัลชีท คิดเป็น ตร.ม. ของพื้นที่หลังคา

งานไฟฟ้า (EE)

ระบบไฟฟ้าสำหรับบ้าน 2 ชั้น ถอดเป็นจำนวน "จุด" เป็นหลัก

• จุดไฟแสงสว่าง — บ้าน 2 ชั้นทั่วไปประมาณ 25-45 จุด
• จุดสวิตช์ — ประมาณ 20-35 จุด (รวมสวิตช์ทางเดียว/สามทาง)
• จุดเต้ารับ — ประมาณ 25-40 จุด (รวมเต้ารับเฉพาะเครื่องปรับอากาศ)
• ตู้ MDB (Main Distribution Board) — 1 ตู้ พร้อม Circuit Breaker ตามจำนวนวงจร
• สายดิน — 1 ระบบสายดิน พร้อมหลักดิน (Ground Rod)

งานประปา-สุขาภิบาล (SN)

ระบบประปาและสุขาภิบาลถอดตาม "จุด" และ "ชุด" ประกอบด้วย

• จุดน้ำ — ทั้งน้ำเย็น/น้ำร้อน บ้าน 2 ชั้น 2-3 ห้องน้ำ ประมาณ 15-25 จุด
• สุขภัณฑ์ — โถส้วม, อ่างล้างหน้า, ฝักบัว/อ่างอาบน้ำ นับเป็น ชุด
• ท่อระบายน้ำ — PVC ขนาด 2"-4" เดินภายในบ้านและออกสู่บ่อพักภายนอก
• บ่อเกรอะ-บ่อซึม หรือถังบำบัด — ขนาดตามจำนวนผู้อยู่อาศัย 1 ระบบ
• ถังเก็บน้ำ — ถังน้ำสแตนเลสบนดาดฟ้าหรือถังใต้ดิน ขนาด 750-1,500 ลิตร

ขั้นตอนการถอด BOQ บ้าน 2 ชั้น

การถอด BOQ ที่ถูกต้องตามหลักวิศวกรรมมี 6 ขั้นตอนหลัก ดังนี้

1. อ่านแบบก่อสร้างให้ครบทุก Discipline

   เริ่มต้นจากการอ่านแบบก่อสร้างทั้งหมดอย่างละเอียด ได้แก่ แบบโครงสร้าง (ST), แบบสถาปัตยกรรม (AR), แบบไฟฟ้า (EE), แบบประปา-สุขาภิบาล (SN) รวมถึง รายการประกอบแบบ (Specifications) ซึ่งระบุประเภทวัสดุ มาตรฐาน และวิธีการทำงาน การอ่านแบบให้ครบก่อนจะช่วยให้เห็นภาพรวมของโครงการและไม่ตกหล่นรายการงาน

2. แบ่งหมวดงานตาม Discipline (ST / AR / EE / SN)

   จัดกลุ่มรายการงานทั้งหมดออกเป็นหมวด โดยใช้รหัสมาตรฐาน ST, AR, EE, SN ภายในแต่ละหมวดให้แบ่งเป็นรายการย่อยตามประเภทงาน เช่น หมวด ST แบ่งเป็น เสาเข็ม, ฐานราก, เสา, คาน, พื้น, บันได โดยแต่ละรายการจะระบุ: ชื่อรายการงาน, หน่วย, ปริมาณ, และราคาต่อหน่วย

3. ถอดปริมาณจากแบบ (Quantity Takeoff)

   นี่คือขั้นตอนที่ใช้เวลามากที่สุดและต้องการความละเอียดสูง หลักการคือ วัด Dimension จากแบบ → คำนวณปริมาณตามหน่วยที่กำหนด

   • งานคอนกรีต → คำนวณปริมาตร (กว้าง × ยาว × สูง/ลึก = ลบ.ม.)
   • งานเหล็กเสริม → คำนวณจากรายละเอียดเหล็ก (จำนวนเส้น × ยาว × น้ำหนักต่อเมตร = กก.)
   • งานไม้แบบ → คำนวณพื้นที่หน้าสัมผัส (ตร.ม.)
   • งานผนัง/ฉาบ/สี/กระเบื้อง → คำนวณพื้นที่ (กว้าง × สูง = ตร.ม.) หักช่องเปิด
   • งานระบบ → นับจุดหรือชุด
4. ใส่วัสดุและราคา

   เมื่อได้ปริมาณแล้ว ขั้นตอนต่อไปคือใส่ข้อมูลวัสดุ (ยี่ห้อ, spec, แหล่งซื้อ) และราคาต่อหน่วย โดยราคาวัสดุควรอ้างอิงจากราคาตลาดปัจจุบัน ไม่ใช่ราคาเก่าที่เคยใช้ในโครงการก่อนหน้า การใช้ราคาที่ outdated เป็นสาเหตุหลักของการประมาณราคาผิดพลาด

5. รวมเป็น BOQ + Backup Sheet

   BOQ คือเอกสารสรุปรายการงานพร้อมราคา ส่วน Backup Sheet คือเอกสารสรุปข้อมูลอ้างอิงและที่มาของตัวเลขในแต่ละรายการ ช่วยให้ตรวจสอบย้อนหลังได้ว่าแต่ละรายการอ้างอิงข้อมูลอะไรบ้าง BOQ ที่ดีควรมีเอกสารอ้างอิงกำกับอย่างชัดเจน

6. ออกใบเสนอราคา (Quotation)

   นำข้อมูลจาก BOQ มาจัดรูปแบบเป็นใบเสนอราคาที่พร้อมส่งลูกค้า โดยอาจเพิ่มรายการ: ค่าดำเนินการ (Overhead), กำไร (Profit), ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT 7%) และเงื่อนไขการชำระเงิน

ตัวอย่างรายการงานโครงสร้างบ้าน 2 ชั้น

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น ตารางด้านล่างแสดงตัวอย่างการคำนวณปริมาณงานโครงสร้างของบ้าน 2 ชั้นทั่วไป พื้นที่ใช้สอยประมาณ 180 ตร.ม.

การคำนวณเหล็กเสริมเบื้องต้น

นอกจากปริมาณคอนกรีตแล้ว เหล็กเสริมเป็นอีกรายการที่ต้องถอดควบคู่กัน โดยมีหลักการเบื้องต้นดังนี้

• เสา — เหล็กยืน DB16 จำนวน 4-8 เส้น + เหล็กปลอก RB6 ระยะห่าง @15-20 ซม.
• คาน — เหล็กบน DB16-DB20, เหล็กล่าง DB12-DB16 + เหล็กปลอก RB6-RB9
• พื้น — เหล็กตะแกรง DB10-DB12 @ 20 ซม. ทั้ง 2 ทิศทาง
• อัตราส่วนเหล็ก/คอนกรีตโดยประมาณ — งานบ้านพักอาศัย 2 ชั้น ใช้เหล็กประมาณ 80-120 กก./ลบ.ม.คอนกรีต

ปัญหาที่พบบ่อยเมื่อทำ BOQ ด้วย Excel

วิศวกรและผู้รับเหมาส่วนใหญ่ยังคงทำ BOQ ด้วย Microsoft Excel ซึ่งแม้จะมีความยืดหยุ่นสูง แต่ก็มีปัญหาที่พบซ้ำแล้วซ้ำเล่าในหลายโครงการ

ปัญหาเหล่านี้ไม่ใช่แค่ความไม่สะดวก แต่ส่งผลโดยตรงต่อกำไรขาดทุนของโครงการ วิศวกรที่ต้องรับผิดชอบ BOQ หลายโครงการพร้อมกันจะเข้าใจดีว่า การจัดการไฟล์ Excel จำนวนมากนั้นเสี่ยงต่อข้อผิดพลาดมากแค่ไหน

ezBOQ ช่วยทำ BOQ บ้าน 2 ชั้นได้อย่างไร

ezBOQ คือระบบจัดการ BOQ ออนไลน์ที่ออกแบบมาเพื่อวิศวกรและผู้รับเหมาไทยโดยเฉพาะ ช่วยลดเวลาและความผิดพลาดในการทำ BOQ

• รองรับหมวดงานหลักของโครงการ — ครอบคลุมทั้งงานโครงสร้าง สถาปัตย์ ไฟฟ้า และประปา พร้อม Logic การคำนวณที่ตั้งค่าไว้แล้วตามหลักวิศวกรรม
• คำนวณอัตโนมัติ — ใส่ขนาดชิ้นงาน ระบบคำนวณปริมาณคอนกรีต เหล็กเสริม ไม้แบบ ให้ทันที ไม่ต้องเขียนสูตรเอง
• Backup Sheet ช่วยตรวจสอบย้อนหลังได้ — ทุกรายการมีข้อมูลอ้างอิงของตัวเลขชัดเจน และเปิดดู Input กับ Output ได้จากหน้า Backup
• ราคาวัสดุอัปเดต — เชื่อมต่อกับฐานข้อมูลราคาวัสดุที่อัปเดตสม่ำเสมอ ช่วยให้ใบเสนอราคาสะท้อนต้นทุนจริง
• ออกใบเสนอราคาจากระบบ — สร้างเอกสารเสนอราคาที่พร้อมส่งลูกค้าได้ทันที โดยไม่ต้อง copy ไปจัดรูปแบบใน Word หรือ Excel อีก
• ทำงานบนเว็บ — เข้าถึงจากทุกที่ ทุกอุปกรณ์ ข้อมูลอยู่บน Cloud ไม่ต้องกลัวไฟล์หาย

สรุป

การถอด BOQ บ้าน 2 ชั้น ไม่ใช่เรื่องยากสำหรับวิศวกรที่มีระบบ แต่จะกลายเป็นฝันร้ายถ้าทำแบบไม่มีแบบแผน สิ่งสำคัญที่สุดคือ

1. อ่านแบบให้ครบทุก discipline ก่อนเริ่มถอด
2. แบ่งหมวดงานชัดเจน ตาม ST / AR / EE / SN
3. ถอดปริมาณจากแบบจริง ไม่ใช่จากการเดาหรือประสบการณ์เพียงอย่างเดียว
4. ใช้ราคาวัสดุปัจจุบัน ไม่ใช่ราคาเก่าจากโครงการก่อน
5. ทำ Backup Sheet ทุกรายการเพื่อตรวจสอบย้อนหลังได้

หากต้องการเครื่องมือที่ช่วยจัดการกระบวนการทั้งหมดนี้ในที่เดียว ลองใช้ ezBOQ ซึ่งออกแบบมาเพื่องาน BOQ ก่อสร้างโดยเฉพาะ