แบบก่อสร้างคืออะไร มีกี่ชุด?
แบบก่อสร้าง (Construction Drawing) คือเอกสารทางเทคนิคที่ถ่ายทอดรายละเอียดอาคารจากความคิดของสถาปนิกและวิศวกรสู่หน้างานก่อสร้าง ตามมาตรฐาน ISO 128-1:2020 ว่าด้วยการนำเสนอข้อมูลทางเทคนิค แบบก่อสร้างต้องแสดงขนาด ตำแหน่ง และสเปคที่ครบถ้วนชัดเจน
บ้านพักอาศัยทั่วไปมีแบบ 3 ชุดหลัก ที่ต้องอ่านประกอบกัน:
- แบบสถาปัตยกรรม (Architectural Drawing) — แสดงรูปร่าง ขนาดห้อง ตำแหน่งประตูหน้าต่าง
- แบบโครงสร้าง (Structural Drawing) — แสดงเสา คาน ฐานราก สเปคเหล็กและคอนกรีต
- แบบระบบประกอบอาคาร (MEP Drawing) — ไฟฟ้า ประปา สุขาภิบาล เครื่องกล
กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 กำหนดให้อาคารที่ขออนุญาตก่อสร้างต้องยื่นแบบที่มีรายละเอียดครบถ้วนตามที่เจ้าพนักงานท้องถิ่นกำหนด
มาตราส่วน (Scale) — กุญแจสำคัญในการอ่านแบบ
มาตราส่วนคือ "อัตราส่วน" ระหว่างขนาดในแบบกับขนาดจริง ตามมาตรฐาน ISO 5455:1979 ว่าด้วยมาตราส่วนสำหรับงานเขียนแบบ ค่ามาตราส่วนที่ใช้บ่อยในงานก่อสร้างบ้าน ได้แก่:
| มาตราส่วน | ใช้กับ | ตัวอย่าง: 1 ซม. ในแบบ = ? |
|---|---|---|
| 1:200 | แปลนผังบริเวณ, Overview | 2 เมตร |
| 1:100 | แปลนชั้น, รูปด้านอาคาร | 1 เมตร |
| 1:50 | แปลนรายละเอียดห้อง | 50 ซม. |
| 1:20 | รายละเอียดประตู-หน้าต่าง | 20 ซม. |
| 1:10 | รายละเอียดงาน Joinery, ผิวหน้า | 10 ซม. |
เคล็ดลับ: ทุกแผ่นแบบต้องระบุมาตราส่วนไว้ที่ Title Block มุมล่างขวา ถ้าเอาไม้บรรทัดวัดแล้วคำนวณไม่ตรงกับขนาดที่ระบุ อาจแสดงว่าแบบถูกย่อ/ขยายตอนปริ้นท์ — ให้ใช้ตัวเลขในแบบเป็นหลักเสมอ ไม่ใช่การวัดจากกระดาษ
แปลนชั้น (Floor Plan) — อ่านอย่างไร
แปลนชั้นคือมุมมองจากด้านบน เหมือนเอากรรไกรตัดอาคารที่ระดับประมาณ 1.2 เมตรจากพื้น แล้วมองลงมา — คุณจะเห็นผนัง ประตู หน้าต่าง เสา และอุปกรณ์ตรึงแน่น
สัญลักษณ์สำคัญใน Floor Plan ที่ต้องรู้:
- ผนัง — เส้นคู่หนาแสดงผนังก่ออิฐ หรือเส้นเดี่ยวแสดงผนังเบา
- ประตู — วงโค้งแสดงทิศทางเปิด ตัวเลขในวงกลมคือรหัส Door Schedule
- หน้าต่าง — เส้น 3 เส้นในช่องผนัง ตัวเลขในสี่เหลี่ยมคือรหัส Window Schedule
- เสา (Column) — สี่เหลี่ยมทึบที่มีแฮทช์ หรือระบุ C1, C2...
- บันได — เส้นขนานพร้อมลูกศรชี้ทิศทางขึ้น UP ↑
- ระดับพื้น (FL) — ตัวเลขระดับพื้นเทียบกับ 0.00 (ระดับอ้างอิง)
ตรวจสอบขนาดห้องง่ายๆ: อ่านตัวเลขมิติที่ระบุในแบบโดยตรง ห้ามวัดฟุตจากกระดาษแล้วคำนวณเอง เพราะเครื่องปริ้นท์อาจทำให้ขนาดไม่ตรง
รูปด้าน (Elevation) และหน้าตัด (Section)
รูปด้าน (Elevation) คือมุมมองอาคารจากด้านข้าง แสดงความสูง ตำแหน่งหน้าต่าง รูปทรงหลังคา และวัสดุผิวนอก โดยทั่วไปมี 4 ด้าน คือ ด้านหน้า ด้านหลัง และ 2 ด้านข้าง
หน้าตัด (Section) คือการตัดอาคารตามแนวที่กำหนด เพื่อแสดงระดับพื้น เพดาน โครงสร้าง และการเชื่อมต่อระหว่างส่วนต่างๆ ตามแนวที่ตัด ตำแหน่งตัดหน้าตัดจะระบุด้วยเส้นและตัวอักษรใน Floor Plan เช่น A-A', B-B'
| แบบ | แสดงอะไร | ใช้ตรวจสอบ |
|---|---|---|
| Floor Plan | ขนาด ตำแหน่ง ห้อง | พื้นที่ใช้สอย ตำแหน่งห้องน้ำ |
| Elevation | หน้าตาอาคาร ความสูง | รูปแบบหลังคา วัสดุผิว |
| Section | ความสูงพื้น-เพดาน โครงสร้าง | ความสูงชั้น การเชื่อมต่อ |
| Detail | งานเฉพาะส่วน | การก่อ งาน Joinery ราง |
แบบโครงสร้าง (Structural Drawing) — อ่านอะไรบ้าง
แบบโครงสร้างออกแบบโดยวิศวกรโยธา ตามมาตรฐาน วสท. 1008-38 (การออกแบบอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก) ข้อมูลสำคัญที่ควรตรวจสอบ:
- ฐานราก (Foundation) — ขนาด ความลึก ชนิด (Spread Footing, Pile Cap)
- เสา (Column) — ขนาด สเปคเหล็ก เช่น เสา C1: 0.20×0.20 ม. เหล็กหลัก 4-DB12
- คาน (Beam) — ขนาด B×D เช่น B1: 0.15×0.30 ม. เหล็กบน 2-DB12 เหล็กล่าง 2-DB16
- พื้น (Slab) — ความหนา สเปคลวดตาข่าย หรือเหล็กเส้น
- กำลังอัดคอนกรีต (f'c) — ระบุหน่วย กก./ตร.ซม. หรือ MPa เช่น f'c = 210 กก./ตร.ซม.
DB vs RB คืออะไร? DB = Deformed Bar (เหล็กข้ออ้อย) ตามมาตรฐาน มอก. 24-2548 และ RB = Round Bar (เหล็กเส้นกลม) ตามมาตรฐาน มอก. 20-2543 บ้านทั่วไปใช้ DB เป็นหลักเพราะยึดเกาะคอนกรีตได้ดีกว่า
Title Block — ข้อมูลสำคัญที่มักมองข้าม
ทุกแผ่นแบบมี Title Block ที่มุมล่างขวา ซึ่งมีข้อมูลสำคัญที่คุณต้องเช็กทุกครั้ง:
- ชื่อโครงการ — ต้องตรงกับบ้านคุณ
- หมายเลขแบบ (Sheet Number) — เช่น A-01, S-03, E-02
- การแก้ไข (Revision) — ดูว่าเป็นแบบ Rev ล่าสุดหรือไม่
- วันที่ออกแบบ — แบบเก่าเกิน 1 ปีควรตรวจสอบว่าอัปเดตแล้ว
- ลายเซ็นสถาปนิก/วิศวกร — ต้องมีตราประทับและลายเซ็น
Door & Window Schedule — ตารางที่ห้ามข้าม
ตาราง Door Schedule และ Window Schedule คือรายการประตูและหน้าต่างทุกบานในบ้าน ระบุรหัส ขนาด วัสดุ และจำนวน ตารางนี้ใช้ตรวจสอบว่าของที่สั่งมาตรงกับแบบหรือไม่ — ข้อผิดพลาดบ่อยคือเปลี่ยนขนาดประตูหน้าต่างในสนามโดยไม่อัปเดตในแบบ
คำถามที่พบบ่อย
แบบก่อสร้างมีกี่ชุดหลัก?
แบบก่อสร้างบ้านมี 3 ชุดหลัก คือ แบบสถาปัตยกรรม แบบโครงสร้าง และแบบระบบประกอบอาคาร (MEP) ทั้ง 3 ชุดต้องอ่านและตรวจสอบประกอบกัน ไม่ใช่แค่ชุดเดียว
มาตราส่วน 1:100 หมายความว่าอะไร?
มาตราส่วน 1:100 หมายความว่า 1 ซม. ในแบบ = 100 ซม. (1 เมตร) ในงานจริง เช่น ถ้าวัดความกว้างห้องในแบบได้ 3.5 ซม. ห้องจริงกว้าง 3.5 เมตร แต่ให้ใช้ตัวเลขที่ระบุในแบบเสมอ ไม่ใช่วัดจากกระดาษ
เจ้าของบ้านต้องเข้าใจแบบแค่ไหน?
เจ้าของบ้านควรอ่าน Floor Plan ได้เพื่อตรวจสอบขนาดห้องและตำแหน่งใช้งาน และ Elevation เพื่อดูหน้าตาอาคาร ส่วนแบบโครงสร้างและ MEP ควรขอให้วิศวกรที่ไว้ใจอธิบายประกอบ อย่าเซ็นรับแบบโดยที่ยังไม่เข้าใจ
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 96 ตอนที่ 117.
- กฎกระทรวง ฉบับที่ 55 (พ.ศ. 2543) ออกตามความในพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 117.
- ISO 128-1:2020 Technical product documentation — General principles of presentation. International Organization for Standardization.
- ISO 5455:1979 Technical drawings — Scales. International Organization for Standardization.
- วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทย (วสท.) (2538). มาตรฐานการออกแบบอาคารคอนกรีตเสริมเหล็ก วสท. 1008-38.
- มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 20-2543: เหล็กเส้นเสริมคอนกรีต เหล็กเส้นกลม. กรมวิทยาศาสตร์บริการ.
- มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม มอก. 24-2548: เหล็กเส้นเสริมคอนกรีต เหล็กข้ออ้อย. กรมวิทยาศาสตร์บริการ.
- กรมโยธาธิการและผังเมือง (2566). คู่มือการขออนุญาตก่อสร้างอาคาร. กระทรวงมหาดไทย.
- สมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ (2565). มาตรฐานการจัดทำแบบก่อสร้างอาคารพักอาศัย.
- วิทยาลัยช่างก่อสร้าง กรมอาชีวศึกษา (2562). การอ่านแบบก่อสร้างเบื้องต้น. กระทรวงศึกษาธิการ.
- จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภาควิชาสถาปัตยกรรมศาสตร์ (2564). เทคนิคการเขียนแบบและอ่านแบบก่อสร้าง.
- Ching, F.D.K. (2014). Building Construction Illustrated (5th ed.). Wiley.
- กรมโยธาธิการและผังเมือง (2565). มาตรฐานงานช่าง มยผ. 1101.1: งานก่ออิฐ.
- สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (2560). คู่มือมาตรฐานวัสดุก่อสร้าง.
- Engineering Institute of Thailand (EIT) (2021). Guidelines for Construction Documentation in Thailand.